آرشیو برچسب: مرند ،زنوز،زنوزق،بناب،

مرند؛ تلفیقی از تاریخ و طبیعت

marandبه روایت تاریخ نویسان، کلمه مرند در زبان ارمنی به معنای دفن یا دفینه است و به گفته تاریخ، مرند مدفن حضرت نوح پیغمبر بوده است. این شهر با مساحتی بیش از ۲۰ کیلومتر مربع، در ۶۵ کیلومتری شمال غرب تبریز، واقع شده‌ است.

بر اساس تحقیقات تاریخی، مرند در اقتدار کلده و آشور مرکز مهمی بوده است. به روایتی کلمه مرند در زبان ارمنی به معنای دفن یا دفینه است که گویند مرند محل دفن نوح پیغمبر است و بنا به قولی محل دفن مادر نوح پیغمبر می باشد. مورخان قدیم نوشته‌اند که مرند پایتخت واسپورگان در دوره ساسانی بوده و بقایای آتشکده‌ای در تپه خاکستری مرند می‌تواند دلیل آن باشد. در تواریخ قدیم نقطه‌ای که از لحاظ جغرافیایی منطبق با سرزمین مرند بوده به نام‌های مورندا و مانداگارانا معروف بوده و نشانه‌هایی از تمدن ساسانی و مادها در این منطقه وجود دارد که از طرف بسیاری از مورخان تایید شده است. بطلمیوس جغرافیدان معروف یونان از این منطقه بنام مانداگارانا یاد می‌کند که منطبق بر مرند امروزی است.

شهرستان مرند با وسعت ۳۲۸۶ کیلومتر مربع (۷٫۲ درصد مساحت استان) در ۶۰ کیلومتری تبریز واقع شده و از سمت شمال با شهرستان جلفا، از سمت شرق با شهرستان‌های ورزقان، از سمت غرب با استان آذربایجان غربی و از سمت جنوب با شهرستان شبستر هم‌مرز است

نام‌هایی مثل نخودبیگ، قنبرچشمه، بازار، یوخاری کوچه، ایستگاه، قره آغاج، دولر، مومنلر، سیدلر، زمینی لر، چهل گز و قوشا دکانلار به عنوان اسامی‌های بومی، از محله‌های قدیمی مرند به شمار می‌روند.

اقلیم و آب و هوا

وجود آب و هوای معتدل سرد و همچنین نامناسب بودن بارش سبب شده که پوشش گیاهی این شهرستان نیز از آب و هوای آن تبعیت نماید. بدین معنی که اگر بارش و میزان نزولات هوا متناسب باشد پوشش گیاهی بهتر رشد کرده و در غیر این صورت وضع پوشش گیاهی  مطلوب نخواهد بود. پوشش گیاهی این منطقه از نوع استپ بوده و در بهار رویش گیاهی به مدت ۱۱ روز تمام مناطق کوهستانی میشاب و سایر مناطق را می پوشاند ارتفاع گیاهان تا ۶۰ سانتی‌متر نیز می رسند. شهرستان مرند در منطقه کوهستانی قرار گرفته و بیش از دوسوم مساحت آن اراضی ناهموار تشکیل می دهد. بنابراین ارتفاع اراضی جلگه‌ای از سطح دریا بین ۹۰۰ تا ۱۵۰۰ متر متغیر بوده که ارتفاع پست‌ترین نقطه در دشت یکانات از سطح دریا ۹۰۰ متر و در مرتفع‌ترین نقطه یعنی قله میشاب (میشو) بالغ بر ۳۱۲۵ متر می‌شود.

کوه میشو:

کوه میشو در شمال دریاچه ارومیه است و جلگه مرند را از جلگه شبستر و دریاچه ارومیه جدا می‌کند.

شهرستان مرند در دامنه شمالی و شهرستان شبستر در جبهه جنوبی این کوهستان قرار دارد. حداکثر ارتفاع میشو داغ ۲۸۵۵ متر است، قله‌های معروف آن فلک داغی، علی علمدار، کوسه بابا و اوزون بئل هستند.

امتداد کوه‌های جنوبی مرند و کوهستان میشو به رشته کوه موروداغ مرتبط می‌شود. بسیاری از مردم مرند همه ساله سیزدهمین روز از فروردین دامنه‌های این کوه زیبا را برای طبیعت گردی انتخاب می‌کنند و در واقع این کوه در بین بومیان منطقه از وجهه خاصی برخوردار است.

چشمه معدنی صوفیان:

حدود چهارو نیم کیلومتر که از صوفیان به طرف مرند بروید، در ارتفاعات سمت چپ جاده، کنار یک تپه از چند محل آب گازدار از زمین خارج می شود و در دو دامنه تپه جریان دارد.

یکی از این مظهرها که از همه بزرگ‌تر است یک حوضچه طبیعی به وجود آورده است. آبدهی چشمه کم است و در دامنه های تپه به تدریج به زمین فرو می‌رود.

آب این چشمه از نوع آب‌های معدنی هیپرکلروره و بیکربناته مخلوط و سولفاته کلسیک گازدار و آهن دار سرد است که حدود ۵/۷۳ گرم در لیتر کلرور سدیم دارد. مزه آب بسیار شور، حرارت آن ۱۶ درجه و ارتفاع محل از سطح دریا ۱۴۶۰ متر است.

آبشار عیش‌آباد:

ارتفاع این آبشار حدود ۱۵ متر است و در قسمت کوهستانی میشو غربی در جوار روستای عیش آباد بخش مرکزی شهرستان مرند واقع شده است.

بخشی از جاده منتهی به آن اتومبیل رو و بقیه راه کوهستانی است. حدود ۳۰۰ مترمربع وسعت دارد و در جوار کوه و دره منظره بدیعی از زیبایی طبیعت را به نمایش گذاشته است.

غار دوگیجان:

روستای سرسبز دوگیجان یکی از روستاهای زیبای مرند است. برای رفتن به این روستا باید از بناب جدید که چند سالی است به کاشت زعفران مشهور شده،گذر کرد.

روستا در منطقه‌ای کوهستانی واقع شده و مردمانی خونگرم و مهمان‌نواز دارد. به علت نبودن مسیر مناسب حدودا شش کیلومتر به سمت دره زیبا که به یک بیشه‌زار منتهی می‌شود باید پیاده روی کرد.

در این منطقه دو دره نمایان می‌شود که دره سمت راست ما را به طرف دهانه اصلی غار دوگیجان هدایت می‌کند و دره سمت چپی به یک دیواره ختم می‌شود. دره سمت راست ما را به طرف دهانه اصلی غار می‌برد.

پس از ورود به یک تالار بزرگ می‌رسیم که فاقد تزئینات غاری است. در سمت راست تالار یک شیب ۲۰ درجه ما را به طبقه پایین هدایت می کند. در این طبقه ۲ تالار به چشم می خورد که تالار سمت چپی استالاکتیت واستالاکمیت‌های زیبای را در خودش جای داده است و کفی کاملا گلی دارد. تالار سمت راست مرواریدهای خشک غاری همراه با برگه های خشکیده و استخوان‌های حیوانات و چند دهلیز فرعی بن بست به همراه دارد.

زنوز:

شهر زنوز کوهستانی ترین منطقه در شهرستان مرند است که از شمال به شهرستان جلفا، از شرق به شهرستان ورزقان، از غرب به دهستان‌های هرزندات شرق و غربی محدود می‌شود.

این شهر با توجه به جاذبه‌های طبیعی و تاریخی فراوان از جمله: کالاش(باغ امینی)، پل قدیمی و مشهور قیزیل کورپی(پل طلایی)، تفرجگاه ماهارن، کوه سلطان سنجر، تفرجگاه ادنه، تفرجگاه دره چم، حاشیه سد زنور و همچنین سیب معروف این شهر، سالانه گردشگران فراوانی را به خود جذب می‌کند.

روستای زنوزق

روستای پلکانی زنوزق با ۴۰۰۰ نفر جمعیت به عنوان ماسوله آذربایجان شرقی معروف است. روستای زنوزق یا زنوزک از توابع بخش زنوزق شهرستان مرند، در فاصله ۱٫۵ کیلومتری شهر زنوز قرار دارد.

روستای زنوزق در دامنه‌های مرتفع تپه‌های کوهستانی واقع شده و بافتی متراکم و پلکانی دارد. عمده‌ترین محصول باغی روستا سیب است که اشتهار منطقه‌ای دارد، ولی زردآلو و گردو نیز در روستا به عمل می‌آید. از غذاهای محلی این روستا می‌توان به کوفته، کباب و آبگوشت محلی اشاره کرد.

زنوزق بهشتی تمام عیار است که وصف زیبایی‌های طبیعی آن در کلام نمی‌گنجد. اگر انبوهی و تراکم درختان سیب و زردآلو مجال بدهد، می توانید از لابلای آنها منظره جالب خانه هایی را ببینید که تنشان را با کاه و گل اندود کرده‌اند، پشت به پشت هم، مثل قطاری از الوار از دامنه کوه بالا رفته‌اند و تمام فضای موجود بین آنها را درختان بلند و کهنی پر کرده است که آویزهای زرد و سبز و سرخی از جنس زردآلو و گردو و سیب دارد.

این منطقه به دلیل شکل کوهستانی منحصر به فردش، دهها چشمه جوشان دارد، چشمه هایی که بیشتر آنها در باغات می جوشند و موجب استمرار سرسبزی می شوند. زنوزق چشم اندازهای زیبایی هم دارد؛ باغهایی که در هر کران چشم شما را می نوازد، درختان سیب و گردو و بادام و زردآلو و امثال آن زیادند.

به همین دلیل این روستا در هر فصلی، دیدنی خاصی دارد، از زمان شکوفه دادن این درختان که همه جا رنگین می شود گرفته، تا رسیدن میوه ها و پاییز باشکوه این درختان و حتی زمستان سپید و بسیار سرد روستا، هر کدام زیبایی خاص خود را دارند.

کوه سلطان سنجر:

کوه آتشفشانی سلطان سنجر یا سلطان جهانگیر جزو کوههای قره‌داغ است که در حدود ۱۵ کیلومتری شرق زنوز واقع شده است و قله‌ای به ارتفاع ۳۲۵۵ متر دارد.

سر ریز آب بلندی‌های آن مرز جغرافیایی بین محال دیزمار ارسباران و شهرستان مرند را تشکیل می‌دهد. ارتفاعات این کوه بیشتر ایام سال از برف پوشیده است و وجود مراتع و یورت‌ها و چشمه سارهای فراوان و انواع رستنی‌ها در اراضی آن و بالاخره تفرجگاه‌ها، شکارگاه‌ها و چشم اندازهای بدیع و زیبا از این کوه و قلمرو آن مجموعه‌ای از بدایع بوجود آورده که در نوع خود بی‌نظیر است.

پیست اسکی پیام:

پیام منطقه‌ای‌ روستایی‌ را شامل می‌شود که در بخش مرکزی‌ شهرستان مرند و در دامنه ارتفاعات رشته کوه «میشو» واقع شده و از مرتفع‌ترین گردنه‌های‌ حدفاصل تبریز به ماکو در استان آذربایجان غربی‌ است.

پیست اسکی پیام از قدیمی‌ترین پیست‌های موجود در کشور است و با توجه به موقعیت مناسب اقلیمی، زمستان‌های‌ سرد و برف‌گیر همچنین داشتن پیست اسکی‌ خوب، سالانه عده کثیری‌ از گردشگران داخلی‌ و خارجی‌ را جذب می‌کند.

کاروانسرای مرند:

این کاروانسرا به دلیل قرار گرفتن در مسیر گردشگری ایران به اروپا و مورد توجه بودن گردشگران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

کاروانسرای شاه عباسی پیام مرند یکی از مهم‌ترین تاسیسات بین راهی جاده ابریشم به شمار می‌رفت که به عنوان بزرگترین کاروانسرای شمال‌غرب کشور از مهمترین ابنیه تاریخی و گردشگری کشور محسوب می‌شود.

این نقطه با ارزش تاریخی در ۲۳ کیلومتری مرند و در سر راه جلفا و در دشت الکی واقع شده است تاریخ بنای این کاروانسرا (به سال ۷۳۱ هجری قمری و عهد ابوسعید بهادرخان) نسبت داده شده است.

این کاروانسرا یکی از باشکوه‌ترین بناهای زمان خود بوده و شاید هم قلعه یا مقر حکومتی شخص با نفوذی بوده است گروهی به علت نزدیکی نام محل به نام هلاکوه ایلخان مغول ساختمان این بنا را به هلاکو نسبت می‌دهند چرا که الکی گاهاً هلاکو خوانده می‌شود.

تا چندین سال پیش سر در کاروانسرا که طاق روی آن خراب شده بود نمایان بود که ارتفاع آن به ۹ متر می رسید. صفحه خارجی آن از نیم ستون زاویه کتیبه ای به عرض ۲۵ سانتی متر آغاز می‌شده که به حروف کوفی نوشته شده بود این حروف از سفال بدون لعاب در زمینه کاشی آبی روشن نوشته شده بود.

قلعه سن سارود:

روستای هرزند در دهستان هرزندات خاوری از بخش مرکز شهرستان مرند، یکی از جالب ترین و دیدنی ترین قلعه های تاریخی آذربایجان را در خود جای داده است.

این‌ قلعه‌ باستانی‌ در ۲۶ کیلومتری‌ شمال‌ مرند بر روی‌ تپه‌ای‌ سنگی‌ و مرتفع‌ واقع‌ شده‌ است‌. در قسمت‌ شرقی‌ آن‌ تخته‌ سنگ‌های‌ بزرگی‌ قرار دارد که‌ قدمت‌ آن را به‌ دوران‌ قبل‌ از میلاد می‌رساند.

آثار و علائم نشان می دهد که قلعه سن سارود مربوط به قرون اولیه اسلامی است و معماری آن نیز مطابق با شبیه معماری دوره اسلامی می باشد و آن، از کچ کاری های داخل قلعه که در اثر کنده کاری ها نمایان شده کاملا مشهور است.

مسجد جامع مرند:

این بنا در سمت شرقی شهر در پشت ساختمان فرمانداری مرند واقع شده و در ورودی آن، در گوشه شمالی دیوار شرقی است.

ساختمان مسجد به صورت مستطیلی فاقد صحن و سر در است و از بنای اولیه آن، جز محراب تاریخی، چیز زیادی بر جای نمانده است. طبق کتیبه محراب مسجد، این بنا در سال ۷۳۱ هجری در زمان سلطنت ابو سعید بهادرخان، ازمحل خیرات مردم مرند جزیه ای که در آن زمان از غیر مسلمان می گر فتند ساخته شده است.

در سمت چپ این دالان، شبستان جنوبی با گنبدی کم خیز واقع شده که بر فراز آن، کتیبه‌ای از سنگ با عبارت ذیل نصب شده است.

فضای اصلی مجموعه با شش گنبد و پایه‌های قطور مسقف شده است. در دوره مغول، این اتاق تعمیر و تزیین گردید و بعدا یک سری دهنه های طاقدار در سمت شمال و مشرق و مغرب اتاق گنبد ساخته شده، در ازمنه اخیر، دیوارهای ساختمان به سمت مشرق بسط داده شد و یک نمازخانه مستطیلی به بنا اضافه گردید. محراب مسجد به عرض ۷۵/۲ و ارتفاع ۶ متر، در قسمت جنوبی شبستان واقع شده و مزین به آیات قرآنی به خط کوفی و گچبری‌های زیبا و بدیع است.

در پا طاق این گنبد، آثار حاشیه ای گچبری شامل آیات قرآنی دیده می‌شود. این بنا به شماره ۱۳۹ به ثبت تاریخی رسیده است.

زیبایی ها و جاذبه های دیدنی مرند آنقدر زیاد است که نمی توان در یک روز از تمام آنها بازدید کرد. پس فراموش نکنید مهمانسرای جهانگردی مرند در فاصله ۳ کیلومتری از شهر، با ۳۳ اتاق، اقامتگاهی مناسب در تمام فصول سال برای گردشگران به شمار می‌رود.

وضعیت اقتصادی

اقتصاد مرند بیشتر بر پایه کشاورزی استوار است. تمام منطقه مرند بنا به شرایط طبیعی، برای دامداری، کشاورزی و باغداری مناسب می باشد. این شهرستان با دارا بودن حدود ۱۱ درصد کل اراضی باغی استان، ظرفیت بالای تولید عسل، ظرفیت بالای تولیدات دامی به ویژه گوشت مرغ و گوشت قرمز، پتانسیل مناسب دامپروری، ۹ معدن فعال، مزیت نسبی در تولید محصولات کانی غیرفلزی و واقع شدن در مسیر راه آهن سراسری کشور به اروپا، قفقاز و آسیای مرکزی، پتانسیل زیادی برای سرمایه‌گذاری در بخش‌های صنعت و معدن و صنایع تبدیلی کشاورزی دارد.

در سال‌های اخیر به علت کاهش آب سفره‌های زیرزمینی کشاورزان تدابیری جهت تطبیق با شرایط آب و هوایی اندیشیده و برای مقابله با خشکسالی و کمبودهای آب زراعتی تحول نوینی در نوع کشت محصولات ابداع کرده‌اند. از آن جمله می‌توان به کشت زعفران که در اقتصاد کشاورزی به گیاه طلایی مشهور است اشاره کرد.

اخیرا به صورت گسترده در دهستان بناب واقع در شرق مرند ترویج گردیده و از مرغوبیت و معروفیت خاصی برخوردار شده است. صنعت مرند با ایجاد شهرک صنعتی در قسمت شمالی و با رغبت بخش خصوصی نویدبخش چشم‌انداز درخشانی است. با راه اندازی واحدهای صنعتی در این شهرک و سرمایه‌گذاری های صنعتی جدید امید می‌رود گام مهمی در رفع بیکاری و اشتغال‌زایی جدید برداشته شود.

منبع : فارس
نگارنده: سحر فکردار